Gouda is bekend om zijn Goudse kaas, stroopwafels en de Sint-Janskerk. Gouda heeft ook veel verborgen geschiedenis. Zo speelde Gouda in 1672 een belangrijke rol in de Oude Hollandse Waterlinie. De Staten van Holland wilden een inundatie stellen tussen Gouda en de Oude Rijn, maar de stad voelde daar niets voor. Uiteindelijk werd de inundatie geschrapt, maar moest Gouda wel meewerken aan het inlaten van water op de Gouwe, zodat dit elders kon worden gebruikt. De sluis waar dit water door stroomde bestaat niet meer: de huidige Mallegatsluis werd bijna honderd jaar later als vervanging gebouwd. Marcel van Dasselaar en Hans Verwey van de Archeologische Vereniging Golda doen archeologisch onderzoek naar de in 1576 gebouwde Statensluis die dienstdeed als kraan voor de waterlinie.

Wat is de geschiedenis achter de Statensluis?
Hans Verwey: ‘’De Statensluis is gebouwd in de 16de eeuw. Er zijn oude geschreven stukken van prins Willem van Oranje. In de stukken schreef hij dat deze sluis er moest komen voor de admiraliteit. Zo konden de oorlogsschepen naar het noorden varen, want er was al een mislukte zeeslag geweest op het Haarlemmermeer in 1573. Prins Willem van Oranje wilde dat dit niet weer ging gebeuren. Het was zijn initiatief en de sluis was in 1576 klaar.’’

Waar is jullie onderzoek over gegaan?
Hans Verwey: ‘’Wij onderzoeken op het moment waar de Statensluis precies heeft gelegen. De sluis is namelijk weg en daarvoor in de plaats ligt er nu een nieuwe sluis naast, de Mallegatsluis. Er is verder niets op de resten van de Statensluis gebouwd, wat best bijzonder is. Op het moment ligt er alleen een grasveld. Hierdoor kan er archeologisch onderzoek worden gedaan. Het is wel een dijk van Rijnland om IJsselwater te keren dus er is niet heel veel mogelijk. Het onderzoek speelt zich daarom gedeeltelijk af in de grond door middel van opgravingen en de rest van het onderzoek wordt gedaan in het Nationaal Archief en het Gemeentearchief. ‘’

 ’Het kaartmateriaal van de Statensluis wat we hebben gevonden in het archief was wel drie meter lang!’’ – Marcel van Dasselaar

Hoe zijn jullie te werk gegaan?
Hans Verwey: ‘’De Archeologische Vereniging Golda is er al een hele tijd mee bezig. In 1991 is er een plan geweest om de oude stadspoort van Gouda op te metselen, ik ben zelf bij de opgraving geweest. In het gebied van de Mallegatsluis zijn nog twee andere stadspoorten aangegeven in de bestrating om te laten zien hoe dat er vroeger uit heeft gezien. Ook toen was al het idee om de Statensluis zichtbaar te maken. Het was in 1991 wel bekend dat de sluis in het grasveld, naast de Mallegatsluis, heeft gelegen.’’

Marcel van Dasselaar: ‘’We hebben een reconstructietekening gemaakt en we hebben gekeken hoe de tekening overeenkomt met het terrein. Daar hebben we grondboringen gedaan, maar de sluis lag er niet. Daarna zijn we gaan zoeken en zoeken, maar op één plekje hebben we hem waarschijnlijk wel gevonden. We wisten dat we ongeveer op de goede plek zaten, dus toen ben ik het archief in gedoken. Ik vond daar oud kaartmateriaal van de opmeting van de Statensluis. Het kaartmateriaal is gemaakt omdat, voordat de Mallegatsluis er was, ze de afmetingen moesten weten toen ze de deze gingen bouwen. Dit materiaal was zó precies, dat we meteen wisten waar de sluis heeft gelegen.’’

Hans Verwey en Marcel van Dasselaar lopen naar een grasveldje, waar een gedenksteen van de Statensluis ligt. Het water dat in 1672 werd ingelaten door de Statensluis zorgde voor veel onrust in de dorpen ten noorden van Gouda. In juli bestormden boeren het stadhuis en gijzelden zij het stadsbestuur. Ze wilden dat prins Willem III Gouda zou dwingen de sluizen te sluiten. Ze wisten niet dat de prins Gouda juist in scherpe bewoordingen had opgeroepen om mee te werken met het vormen van de Oude Hollandse Waterlinie! Vanuit het legerkamp aan de Oude Rijn kwam een boodschapper die de boeren opriep zo snel mogelijk terug naar huis te gaan, wat ze vervolgens ook deden.

 Op welke manier wil Golda de geschiedenis van de sluis herkenbaar maken?
Hans Verwey: ‘’Dat is inderdaad lastig. De Statensluis ligt verborgen onder het grasveld. Gidsen gaan er vaak langs met toeristen en wijzen dan waar hij ongeveer heeft gelegen, maar je kan het je bijna niet voorstellen dat er ooit een sluis heeft gelegen. Daarom willen wij hier iets zichtbaars laten zien.’’

Wat willen jullie laten zien?
Hans Verwey: ‘’We zijn nog aan het bedenken wat we precies willen laten zien. De Mallegatsluis wordt binnenkort gerenoveerd. De deuren van de sluis, die in 1941 zijn gebouwd, worden vervangen. We hebben een verzoek ingediend bij Rijnland om de oude deuren in handen te krijgen. Zo kunnen we de deuren in drieën zagen en hiermee de plek aanduiden waar de Statensluis heeft gelegen. Daarnaast is er ook een plan om er eventueel een jeu de boules-baan van te maken. Dit idee komt uit het café dat naast het grasveldje ligt. Ook is het erg leuk voor de bussen die langsrijden. Binnenkort geven we een presentatie die we moeten geven aan de gemeente Gouda en kijken we welk plan door kan gaan.’’

Geschreven door Esther van der Pijl (Stagiair Oude Hollandse Waterlinie)

Ga naar blogoverzicht